Nieuwsarchief

Spoorongelukken voorkomen

Spoorongelukken

voorkomen

 

Naleving adviezen spoorveiligheid

 

Laurens Ivens

Emile Roemer

 

SP

 

www.sp.nl

Vijverhofstraat 65

3032 SC Rotterdam

T. 010 243 55 55

F. 010 243 55 66

Foto omslag:B Hermans/Flickr.com

 

Inleiding ........................................................................................................................................................4

De rapporten ..................................................................................................................................................5

De aanbevelingen .........................................................................................................................................7

De maatregelen ...........................................................................................................................................12

Conclusie ....................................................................................................................................................15

Aanbevelingen.............................................................................................................................................16

 

inhoud

 

In het in juli 2005 gepresenteerde onderzoek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid naar aanleiding van

de treinbotsing van mei 2004 bij Amsterdam CS, verwijt de raad de minister van Verkeer en Waterstaat een

lakse houding. De Onderzoeksraad concludeert eveneens dat een aantal van de eerder gedane aanbevelingen

niet tot opvolging of concrete maatregelen heeft geleid. Het spreekt voor zich dat onderzoek weinig

zin heeft wanneer hier geen gevolg aan gegeven wordt. Het signaal van de Onderzoeksraad dat er meer

met haar aanbevelingen gedaan moet worden is nu ruim twee jaar oud. De regering heeft dus ruimschoots

de tijd gehad om hier iets aan te doen. De SP bekijkt in dit onderzoek of er ondertussen wel voldoende

gedaan wordt met de aanbevelingen van deze Onderzoeksraad.

De Inspectie Verkeer en Waterstaat is de eerstaangewezen instantie die onderzoek verricht naar de veiligheidssituatie

op het spoor. Deze organisatie gaat zowel preventief als naar aanleiding van incidenten te

werk. De Inspectie valt rechtstreeks onder de verantwoordelijkheid van de minister van Verkeer en Waterstaat.

Soms is het echter slim om bij een onderzoek dieper te graven en tevens ook de positie van het ministerie

te kunnen doorgronden. In dergelijke gevallen kan de Onderzoeksraad voor veiligheid besluiten een

eigen onderzoek in te stellen. Dit doet zij voornamelijk naar aanleiding van incidenten. De Raad opereert

autonoom, maar is voor het verrichten van haar onderzoek als vanzelfsprekend afhankelijk van het Rijk

voor de noodzakelijke financiële middelen.

Sinds 1 februari 2005 is de Raad voor de Transportveiligheid vervangen door de bredere Onderzoeksraad

voor Veiligheid. De Raad voor de Transportveiligheid heeft in haar bestaansperiode ruim honderd onderzoeksrapporten

uitgebracht. Van deze onderzoeken hadden er negen treinongevallen als onderzoeksobject.

Dit bescheiden onderzoek dient uit te wijzen in hoeverre er een passend vervolg is gekomen op de

aanbevelingen die in deze onderzoeken zijn geopperd. De meest recente rapporten van de Onderzoeksraad

worden niet behandeld, omdat de aanbevelingen hiervan nog verwerkt moeten worden door de

verantwoordelijke partijen.

Op alle aanbevelingen moet gereageerd worden door degene aan wie de aanbeveling is gericht. Hierbij

geldt een termijn van maximaal een jaar. Deze reacties moeten vervolgens aan de minister gestuurd

worden en dienen in afschrift ook de raad toe te komen (Artikel 69 van de Wet voor de Transportveiligheid).

Indien niet-bestuursorganen hier niet aan voldoen geldt voor hen zelfs een voorgeschreven boete van de

tweede categorie (Artikel 87 van de Wet voor de Transportveiligheid). Voor de raad is het werk in principe

dus gedaan wanneer zij haar rapport heeft gepresenteerd. Het is hierna aan de minister om eventueel

maatregelen te nemen. In dit rapport zal gepoogd worden duidelijk te maken in hoeverre dit ook daadwerkelijk

gedaan wordt.

 

Inleiding

 

Rapport Mook, juli 1996.

 

Drie spoorwegwerkers komen bij Mook om het leven nadat zij op het spooremplacement worden aangereden.

De Spoorwegongevallenraad heeft dit onderzocht.

 

Rapport Weert, juli 1999.

 

Op 13 juli 1998 kwam treinstel 434, dat als trein 6455 onderweg was van Eindhoven naar Weert, op een

met knipperlichten beveiligde overweg bij Weert in botsing met een tractor. De uit de tegenovergestelde

richting komende goederentrein 63495, bestaande uit de locs 6404 en 6489 met een bakkentrein (van

de kettinghor), kon niet op tijd tot stilstand komen. Doordat het treinstel met het voorste draaistel ontspoord

was en daarbij in het profiel van het naastliggende spoor was gekomen, werd een groot deel van

de zijwand van de Bk werd opengereten. Ook aan loc 6404 ontstond grote schade. Vier personen raakten

gewond, de zestienjarige bestuurder van de tractor overleefde het ongeval niet.

 

Rapport Waalhaven, 29 september 2000.

 

Op 20 augustus 1999 deed zich een ongeval voor bij een geduwde rangeerbeweging op de Waalhaven.

Door een storing, waarschijnlijk veroorzaakt door eer een telerail oproep, kwam een rangeerdeel bestaande

uit 19 door een locomotief geduwde goederenwagens met een noodremming tot stilstand. De rangeerder,

die op de voorgeschreven wijze op de opstaptrede van de vooroplopende platte wagen stond, kwam ten

val. Hierbij raakte hij blijvend invalide.

Railion bleek niet te beschikken over doelmatige gedragsregels voor het proces van geduwd rangeren met

door radiosignalen bestuurde locomotieven. De handboeken en instructies zijn sterk formeel en vooral

gericht op bevoegdheden. Daarnaast bleek dat de opstapvoorziening op goederenwagens - bestemd om

mee te rijden - te weinig bescherming biedt tegen een mogelijke valpartij.

 

Rapport Baarn, 12 oktober 2000.

 

Op 20 augustus 1999 ontspoorde in Baarn een reizigerstrein. Deze trein was net vertrokken van station

Baarn richting Utrecht waarbij de hoofdsporen Amsterdam Amersfoort werden gekruist. De trein ontspoorde

op de laatste wissel waar het enkelspoor richting Utrecht aftakt van de hoofdsporen Amsterdam Amersfoort.

De gevolgen vielen mee, aangezien de snelheid relatief laag was (ongeveer 40 km per uur).

Door vermoeiingsscheuren was een wiel van de trein bezweken. Het gebruikte materieel was al langer in

gebruik dan de gemiddelde levensduur van dit materieel, wat 30 jaar bedraagt. Door inspecties en het

bijhouden van het aantal belastingwisselingen dienen problemen met scheuren voorkomen te worden. Dit

gebeurde klaarblijkelijk niet goed genoeg.

 

Rapport Dordrecht, 25 juni 2001.

 

Op 28 november 1999 botsten twee reizigerstreinen die dezelfde richting opreden in Dordrecht op elkaar.

De treinen ontspoorden hierbij en 6 reizigers raakten gewond. Een deel van een ontspoorde trein kwam op

een nevenspoor terecht. De machinist van de trein die over het nevenspoor naderde zag dit gelukkig tijdig

en kon zijn trein tot stilstand brengen.

Eén van de treinen was ten onrechte door een rood sein gereden. Dit sein had wel naar behoren gefunctioneerd.

De machinist had echter niet op het sein gereageerd en ook het vangnet van de ATB had niet

ingegrepen.

 

Rapport Breda, 8 november 2001.

 

Op 11 november 1999 reed een reizigerstrein niet ver van station Breda een busje aan met vier medewerkers

van een aannemer. De medewerkers verplaatsten zich per busje van de werkplek naar de schaftkeet

langs de spoorbaan.

De opdrachtgever en opdrachtnemer hadden slechts een geringe risico-inventarisatie gemaakt. De direct

 

De rapporten

 

betrokkenen zijn hier helemaal niet bij betrokken geweest en de inventarisatie had het karakter van een

verplichte standaardinventarisatie.

De aannemer, die een werk moet bemachtigen door de laagste prijs bij de openbare aanbesteding, vormt

de zwakste schakel in de veiligheidsketen. De aannemer is niet in de positie om het werk anders te laten

uitvoeren dan op het allerlaagste veiligheidsniveau.

 

Rapport Voorst, 27 februari 2003.

 

Op 16 juni 2000 kwam bij een overwegbotsing in de gemeente Voorst een gezin - vader, moeder en drie

kinderen - om het leven. De overweg was beveiligd met een AKI, die naar behoren functioneerde. De

bestuurder van het voertuig heeft in een complexe verkeerssituatie de in werking zijnde AKI waarschijnlijk

niet waargenomen. Er waren meerdere voertuigen op de plek aanwezig en er was sprake van beperkt overzicht

en zicht. Onder andere was de plaatsing van verkeersborden ter plaatse niet optimaal en bovendien

zichtbelemmerend.

De gemeente Voorst was reeds jarenlang in onderhandeling met de spoorwegbeheerder (Railinfrabeheer)

over het opheffen van overwegen en het ongelijkvloers maken van overwegen. Deze onderhandelingen

mondden uit in een impasse, waardoor een aantal gevaarlijke situaties niet werden aangepakt.

 

Rapport Schipholtunnel, 11 december 2003.

 

Op 11 juli 2001 brak er om ongeveer 8.00 uur tijdens de ochtendspits brand uit in de ondergrondse schakelruimte

voor de energievoorziening van de bovenleiding in de Schipholtunnel. De brand veroorzaakte een

kortsluiting waardoor binnen een half uur de spanning op de bovenleiding in de gehele tunnel automatisch

werd uitgeschakeld. Door deze brand met rookontwikkeling strandden 7 treinen in de tunnel, 3 aan de perrons

en 4 treinen met reizigers in de tunnelbuizen. Het treinstation werd om 8.35 uur ontruimd.

Uiteindelijk werd met behulp van elektromonteurs van Railinfrabeheer de oorzaak gevonden. Het synoptisch

tableau (een voorziening die door de brandweer in het kader van de brandpreventie is geëist en die

geplaatst is in een kantoortje achteraf) meldde de plaats van de brand niet omdat de betreffende ruimte

geen brandmelder heeft.

Omdat er volgens de brandweer nog hoogspanning op de kabels stond, werd er niet met water geblust.

Feitelijk was de schakelruimte al om 8.45 vrij van hoogspanning. Toch ging de brandweer pas anderhalf

uur later over tot blussing met water.

Om 9.20 ontdekte het Coördinatie Team Plaats Incident (CTPI) dat onder leiding van de brandweer staat,

dat er nog treinen met reizigers in de tunnel stonden. Om 9.50 werd duidelijk dat de gestrande reizigers

niet op eigen kracht de tunnel zouden kunnen verlaten. Pas toen werd er een plan voor de ontruiming van

de verschillende treinen opgesteld.

De brand in de Schipholtunnel is veroorzaakt door een schakelaar die in opdracht van Railinfrabeheer speciaal

voor de Schipholtunnel is ontwikkeld en blijkbaar onvoldoende is getest. Bovendien was deze schakelaar

geplaatst is een ruimte die niet voorzien was van een brandmelder, zodat het synoptisch tableau

niet werkte. Overigens is het tableau ook niet bekeken.

 

Rapport Amersfoort, 16 september 2004.

 

Op 20 augustus 2002 vond er op het stationsemplacement van Amersfoort een ongeval met acrylnitril

plaats. Op dit emplacement stond een goederentrein met bestemming Duitsland waarin zich direct achter

de locomotief een ketelwagen bevond gevuld met ruim 70.000 liter uitermate gevaarlijk acrylnitril. Deze

trein stond er al vanaf 5.00 uur in de ochtend zonder toezicht. Om 11.03 werd ontdekt dat de ketelwagen

acrylnitril lekte. Daarna werd de omgeving afgezet en het treinverkeer stilgezet.

Bij het onderzoek van het ongeval is vastgesteld dat de typekeuring tekort schoot, dat verscheidene

periodieke keuringen tekort schoten en dat van een redelijke controle op de dichtheid geen sprake was.

Het voorschrift van de betrokken vuller voorzag ook niet in een controle op de dichtheid.

 

Rapport Mook, juli 1996.

 

1. De regelgeving en de daarop gebaseerde procedures dienen beter op elkaar te worden afgestemd.

Daartoe zal een gezamenlijke toetsing - door zowel opstellers en gebruikers - moeten plaatsvinden.

Teneinde nieuwe verschillen tussen regelgeving en praktijk te voorkomen dient de communicatie in

beide richtingen te verbeteren. In beide richtingen betekent enerzijds een effectief toezicht en

anderzijds het creëren van een mechanisme voor de melding en behandeling van praktijkervaringen.

Een wijze van melding aan en behandeling door het management van praktijkervaringen moet

worden vastgelegd. Periodiek, bijvoorbeeld jaarlijks, worden de resultaten in een overleg tussen

opstellers en gebruikers besproken. NS dient de minister van Verkeer en Waterstaat te informeren

en te rapporteren over de wijze waarop aan een en ander inhoud wordt gegeven.

2 . Nagegaan dient te worden hoe de samenhang moet zijn tussen de verschillende toezichthoudende

organisaties (zoals NS Infra services, Rail Infra beheer, Railned, Spoorwegtoezicht en de Inspectiedienst

Sociale Zaken en Werkgelegenheid). Daarbij zal tevens moeten worden aangegeven bij welke

organisatie (en in welke situaties) de beslissingsbevoegdheid zal liggen bij verschillen van inzicht.

Eén en ander kan geschieden in het kader van het door Verkeer en Waterstaat uit te brengen beleids

plan Spoorwegveiligheid.

3 . De taken met betrekking tot de uitvoering van de werkzaamheden en de taken die gepaard gaan

met de veiligheid dienen te worden gescheiden. Voor de veiligheidstaak (werkplekbeveiliging en

toelating treinverkeer) dient een aparte functionaris te worden aangewezen.

4 . De controlerende taken van veiligheidsfunctionarissen ten aanzien van de uitvoering van veiligheids

maatregelen dienen expliciet en eenduidig in de spoorwegreglementen te worden vermeld.

5. Indien gebruik gemaakt moet worden van menselijke waarneming in plaats van het technische

veiligheidssysteem, dienen maatregelen met betrekking tot de (werkplek)beveiliging steeds weer te

worden getoetst door een tweede daartoe aangewezen functionaris.

 

Rapport Weert, juli 1999.

 

1. Bij het plan van aanpak voor de verbetering van overwegen of de opheffing van overwegen moeten

uitdrukkelijk de wegsituatie en de verkeerssituatie worden meegewogen. Op baanvakken waar met

hoge snelheden wordt gereden en er een hoge treinfrequentie is, of op baanvakken waar wordt

gestreefd naar hogere treinsnelheden of treinfrequenties, dient de nadruk op opheffing te worden

gelegd. Op baanvakken met een regionale functie kan de nadruk meer op verbetering worden

gelegd. Het aantal overwegen met automatische knipperlicht installaties (AKI’s) en onbeveiligde

overwegen dient zoveel mogelijk te worden beperkt.

2 . De kosten van de onveiligheid met betrekking tot overwegen (inclusief verlies aan transportinkomsten)

dienen beter zichtbaar gemaakt te worden.

3 . Nagegaan dient te worden hoe het personeel (treinpersoneel, personeel Centrale Meldkamer en

personeel treindienstleiding) kan worden opgeleid in accuraat handelen bij noodsituaties. Voor het

treinpersoneel dient tevens te worden nagegaan of en in welke mate functies onderling kunnen

worden overgenomen bij calamiteiten.

4 . Bij de meldingsprocedure dient te worden uitgegaan van de mogelijke toename van meldingen via

alarmnummer 112. Ook deze meldingen dienen snel en adequaat te worden afgewikkeld.

 

De aanbevelingen

 

5. De betrouwbaarheid van Telerail dient te worden verbeterd, een aparte noodvoeding in de

afzonderlijke cabines is nodig en bezien moet worden hoe de apparatuur minder kwetsbaar kan

worden gemaakt bij ongevallen.

6. Met betrekking tot een nieuw communicatiesysteem dient één organisatie of instantie de

verantwoordelijkheid als projectteam op zich te nemen.

7. De mogelijkheid van automatische alarmering bij ongevallen dient te worden onderzocht.

8. Er dient een plan van aanpak te worden opgesteld (door Railned en NS-Railinfrabeheer) voor de

gefaseerde invoering van geleidevoorzieningen bij overwegen.

9. Ten behoeve van de verdere uitwerking van de beleidsvisie dient een studie te worden verricht naar

de factoren die de toename van de ernst bij overwegbotsingen veroorzaken.

10. De mogelijkheid dient te worden onderzocht van het aanbrengen van baanschuivers bij Materieel

’64, plan T en V, voorzover dit langer in dienst dient te worden gehouden.

 

Rapport Waalhaven, 29 september 2000.

 

De Raad gaf aan Railion de volgende aanbevelingen:

1. Men dient het ontwerp van de radiobesturing van de locomotieven te herzien en deze minder

gevoelig te maken voor externe storingsbronnen.

2 . In nauw overleg met de betrokken partijen dient men gedragsregels voor geduwd rangeren,

koppelen en overwegpassage vast te leggen met als doel een optimalisering van veiligheid

en efficiëntie.

3 . Planning en uitvoering van het rangeerproces dient begeleid en gestuurd te worden door de

rangeerdienstleider, teneinde de uitvoering zo veilig mogelijk te laten verlopen.

4 . Voor de rangeerder - voor wie het zich kunnen vasthouden van levensbelang is – dient op korte

termijn een “handsfree” communicatiesysteem beschikbaar te zijn.

De volgende aanbevelingen werden aan de minister gegeven:

1. De minister zou stappen moeten ondernemen bij de Europese Unie en de Union International des

Chemin de fer, om de in Europees en internationaal verband vastgelegde normen voor opstapvoorzieningen

voor rangeerders op goederenwagens te verbeteren.

2 . Railinfrabeheer dient verplicht te worden bij aanpassing aan de infrastructuur redelijke voorzieningen

aan te brengen, waarmee geduwd rangeren wordt voorkomen of tot het minimum wordt beperkt.

 

Rapport Baarn, 12 oktober 2000.

 

De directie van NS Reizigers wordt aanbevolen om op de kortst mogelijke termijn de veilige loop van

Materieel 64 te waarborgen door:

1. het verhogen van de betrouwbaarheid van het snel opsporen van vermoeiingsscheuren in

binnenwielen;

2 . het bepalen van de snelheid waarmee scheuren zich ontwikkelen;

3 . het in acht nemen van vastgestelde termijnen voor scheuronderzoek.

Indien NS Reizigers er niet in slaagt met deze maatregelen de veilige loop te garanderen dan wordt aanbevolen

om tenminste alle binnenwielen van wielstellen type 275 te vervangen.

De directie van NS Reizigers wordt tevens aanbevolen een onderhoudsstrategie te ontwikkelen voor al het

reizigersmaterieel, waarmee de veilige loop van dit materieel ten allen tijde wordt gewaarborgd.

De minister van Verkeer en Waterstaat en Railned wordt gezamenlijk aanbevolen om het beleidsinstrument

van verplichte certificering van onderhoudsbedrijven in combinatie met de norm M-004, die een toetsing

van alle bedrijfsprocessen eist, te heroverwegen.

 

Rapport Dordrecht, 25 juni 2001.

 

1. De vervoermaatschappijen (met name NS Reizigers en Railion) worden aanbevolen maatregelen te

formuleren waarmee op korte termijn het aantal roodlichtpassages kan worden teruggedrongen.

Hierbij wordt in overweging gegeven slecht zichtbare seinen door machinisten te laten melden en de

resultaten aan Railinfrabeheer bekend te maken.

2 . De minister van Verkeer en Waterstaat wordt aanbevolen zich duidelijk uit te spreken over de

fasering, waarin het Nederlands Spoorwegnet wordt voorzien van een modern op computertechnologie

gebaseerd ATB-systeem. Het voorkomen van botsingen op ontspoorde tegenliggers

dient daarbij in het programma van eisen te worden opgenomen.

3 . De minister van Verkeer en Waterstaat wordt verder aanbevolen ook voor de taakorganisaties een

toezichthoudende instantie aan te wijzen.

4 . De Railverkeersleiding wordt aanbevolen tot het tijdstip van de invoering van een nieuw modern

ATB-systeem de deelrijwegen, die met snelheden lager dan 40 kilometer per uur worden bereden

en dus feitelijk zonder ATB bewaking, met grote terughoudendheid in te stellen. Indien deelrijwegen

toch worden ingesteld, dan dient de treindienstleider daarop toezicht te houden. Een betrouwbare

automatische melding aan de treindienstleider van een roodlichtpassage door een trein is hierbij een

onmisbaar hulpmiddel.

5. Railinfrabeheer wordt aanbevolen het ontwerpproces van rail infrastructuur in overeenstemming te

brengen met het normblad veiligheidszorgsystemen van Railned en de ontwerpen in overeenstemming

te brengen met de vigerende wettelijke regels.

 

Rapport Breda, 8 november 2001.

 

1. Railinfrabeheer wordt aanbevolen ook de eindverantwoordelijkheid te nemen voor veiligheid tijdens

de werkzaamheden aan de infrastructuur. Railinfrabeheer draagt immers al de totale verantwoordelijkheid

voor het beheer en veilige gebruik van de infrastructuur. Deze uitbreiding houdt onder andere

in dat Railinfrabeheer voor ieder bestek een specifieke risico inventarisatie en evaluatie (RIE) uitvoert

en op basis van de RIE veiligheidsmaatregelen voor dat bestek voorschrijft die de risico’s tot

een acceptabel niveau reduceren.

2 . Railinfrabeheer dient tevens zorg te dragen voor de implementatie van deze veiligheidsmaatregelen

bij de selectie van aannemers. Hier moet naast de reeds vereiste VCA certificatie, gekeken

worden naar de manier waarop aannemers met veiligheid omgaan. Dit dient vanzelfsprekend in de

selectiecriteria te worden opgenomen.

3 . Railinfrabeheer wordt verzocht op korte termijn aan te geven met welke maatregelen aan deze

volledige eindverantwoordelijkheid inhoud kan worden gegeven.

4 . De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wordt aanbevolen om het Arbo-besluit zo te

wijzigen dat de spoorwegbeheerder (Railinfrabeheer) eindverantwoordelijk is voor de veiligheid op

de gehele spoorbaan.

5. De betrokken aannemer wordt aanbevolen inhoud te geven aan zijn zorgplicht voor de veiligheid van

zijn medewerkers door voor ieder werk afdoende veiligheidsmaatregelen te implementeren

gebaseerd op specifieke RIE’s.

6. Railned wordt aanbevolen het ‘Reglement Rail Verkeer’ zo te wijzigen, dat voor alle plaatsen waar

zich spoorwegwerkers kunnen bevinden, dit Reglement afdoende veiligheidsmaatregelen

voorschrijft, onder andere door deze plaatsen waar dat mogelijk is door tijdelijke of permanente

voorzieningen af te schermen van de in gebruik zijnde spoorbaan.

 

Rapport Voorst, 27 februari 2003.

 

De minister van Verkeer en Waterstaat wordt de volgende zaken aanbevolen:

1. De minister zou ervoor moeten zorgen dat de onbeveiligde (Andreaskruis) en automatische

beveiligde overwegen (AKI en AHOB) worden vervangen door ongelijkvloerse kruisingen dan wel

door overwegen die beveiligd zijn met een verbeterde AHOB waarbij gecontroleerd wordt of de

overweg vrij is. Om dit doel te bereiken zou een ‘plan van aanpak voor overwegen’ moeten worden

opgesteld waaraan financiële middelen worden gekoppeld;

 

10

 

2 . Waar in het rapport bestuurlijk-juridische knelpunten zijn gesignaleerd, dient de minister er zorg voor

te dragen dat deze zo spoedig mogelijk worden opgeheven, bijvoorbeeld door de zorg voor een

veilige verkeersafwikkeling bij overwegen (integraal: spoorbaan en weg) op te dragen aan één

instantie die daarbij de beschikking krijgt over voldoende financiële middelen en wettelijke

bevoegdheden om deze taak uit te voeren;

3 . De minister dient een wet te ontwikkelen, dan wel de nieuwe Spoorwegwet aan te vullen waardoor

het mogelijk wordt het te ontwikkelen overwegenplan zo spoedig mogelijk en met een zo breed

mogelijke steun van de betroken bestuurlijke partijen tot uitvoering te brengen. Daarbij dient tevens

gewaarborgd te zijn dat een bindende uitspraak kan worden gedaan bij belangentegenstellingen

tussen de betrokken bestuurlijke partijen. Als ingrediënten voor de beoogde wettelijke regeling

kunnen worden genoemd de mogelijkheden tot coördinatie en/of integratie van besluitvormingsprocessen

uit de Tracéwet en de bestuurlijke consensus en projectfinanciering uit de Deltawet

grote rivieren.

 

Rapport Schipholtunnel, 11 december 2003.

 

1. ProRail (Railinfrabeheer) wordt aanbevolen de ontwikkeling van haar veiligheidsmanagementsysteem

en de toepassing van veiligheidsstudies (Safety Cases) voor complexe infrastructurele

werken de benodigde prioriteit te geven teneinde ook de brandveiligheid van de Schipholtunnel te

verbeteren en de kwetsbaarheid voor brand in de tunnel met de daarin toegepaste systemen

te verhelpen.

2 . De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wordt aanbevolen te onderzoeken op

welke wijze de vigerende regels voor brandpreventie kunnen worden verbeterd om de verschillen

tussen de tijdens de bouw gehanteerde normstelling en de normen waaraan tunnels volgens de

huidige inzichten zouden moeten voldoen, op te heffen.

3 . De betrokken bedrijven ProRail (Railinfrabeheer en Railverkeersleiding) en NS Reizigers wordt aan

bevolen hun organisaties zodanig aan te passen dat de brandweer in voorkomende gevallen hen

direct van al de benodigde informatie kan worden voorzien.

4 . De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wordt aanbevolen om de organisatie van

de ongevallen- en calamiteitenbestrijding zodanig in te richten dat al de informatie vereist om een

calamiteit doelmatig te bestrijden veel sneller beschikbaar is voor de betrokken partijen.

5. De gemeente Haarlemmermeer en ProRail wordt gezamenlijk aanbevolen de brandbestrijding en

brandpreventie in de Schipholtunnel in overleg met de Schiphol Groep te integreren in de bestaande

bestrijding- en preventiesystemen voor de luchthaven.

 

Rapport Amersfoort, 16 september 2004.

 

1. De Vereniging Nederlandse Chemische Industrie wordt aanbevolen haar leden te adviseren een

integrale bewaking van de gehele vervoersketen van gevaarlijke stoffen in het leven te roepen,

zodat veilig vervoer gegarandeerd is.

2 . VOPAK TERMINAL TRR wordt aanbevolen voor ieder type ketelwagen een heldere, eenduidige en

op de gebruiker afgestemde vulinstructie op te stellen en er voor zorg te dragen dat ook

daadwerkelijk conform diezelfde instructie wordt gewerkt.

3 . De VdTÜV wordt – in het licht van de waargenomen problemen - aanbevolen de typegoedkeuring

voor de kogelkraan die geldt tot 2004 zo spoedig mogelijk te beëindigen.

4 . De VdTÜV wordt tevens aanbevolen het keuringsregime van ketelwagens voor het vervoer van

gevaarlijke stoffen te herzien zodanig dat de dichtheid van de reservoirs altijd is gegarandeerd en

dat in voorkomende gevallen ten minste kogelkranen en blindflenzen onafhankelijk van elkaar op

dichtheid worden beproefd, zodat bij het falen van de een, de dichtheid nog steeds wordt

gewaarborgd door de ander.

5. De minister van Verkeer en Waterstaat (i.c. het Directoraal Generaal Goederenvervoer) wordt

aanbevolen door internationaal overleg in RID verband te bewerkstelligen:

 

11

 

• dat de keuring en beproeving van ketelwagens zodanig wordt ingericht dat het veilig vervoer van

gevaarlijke stoffen is gegarandeerd.

• dat de technische voorschriften voor de laad- en losopeningen van ketelwagens in het RID

zodanig worden aangescherpt dat hierin ten minste 2 veiligheidsbarrières aanwezig zijn.

• dat reservoirwagens worden voorzien van een vluchtcode.

6. De minister van Verkeer en Waterstaat (i.c. het Directoraal Generaal Goederenvervoer) wordt tevens

aanbevolen om het Besluit Vervoer Gevaarlijke Stoffen per Spoor (VSG) zodanig aan te passen dat

treinen met gevaarlijke stoffen uitsluitend worden geparkeerd op plaatsen waar geen of nagenoeg

geen risico’s bestaan voor de omgeving.

 

12

 

Rapport Mook, juli 1996.

 

Naar aanleiding van deze aanrijding is het Normenkader Veilig Werken gerealiseerd en geïmplementeerd.

 

Rapport Weert, juli 1999.

 

1. Overwegprogramma loopt (o.a. omvorming alle AKI’s al gerealiseerd). Het programma is gericht op

het verbeteren veiligheid overwegen.

2 . Is niet gerealiseerd.

Aanbeveling is achterhaald omdat budget beschikbaar is gesteld voor de ombouw van Aki’s naar

Ahob.s, hetgeen heeft geleid tot aanmerkelijke verbetering van de veiligheid op overwegen.

3 . Niet aan V&W gericht

4 . Niet aan V&W gericht

5. Telerail is vervangen door GSMR (voldoet aan Europese specificaties)

6. Idem

7. Dit is niet realistisch gebleken. Er is klaarblijkelijk geen afdoende technische oplossing beschikbaar.

8. Bij de meest riskante plekken zijn geleidevoorzieningen getroffen. Echter, een plan voor algemene

toepassing bij alle overwegen ontbreekt nog steeds.

9. Dit is achterhaald. De veiligheid van overwegen is sindsdien sterk verbeterd.

10. Dit is eveneens niet gerealiseerd.

 

Rapport Waalhaven, 29 september 2000.

 

Railion meldt een aantal maatregelen genomen te hebben naar aanleiding van het rapport van de RvTV.

Er wordt sindsdien alleen nog geduwd gerangeerd als getrokken rijden absoluut onmogelijk is (dit betreft

circa 10% van de gevallen). Bovendien is bij geduwd rangeren een maximum snelheid ingevoerd. Ook ten

aanzien van het koppelen zijn de voorschriften aangescherpt (alleen nog bij volledige stilstand). De regels

ten aanzien van geduwd rangeren hebben ook hun uitwerking op de veiligheid bij het passeren van onbewaakte

overwegen. Daarnaast is het beleid van de sector (met name van ProRail) overwegpassages zoveel

mogelijk met AHOB’s te beveiligen of - indien mogelijk - geheel te vermijden.

Helaas kan met de huidige techniek volgens Railion mogelijke beïnvloeding van de afstandsbedieningsapparatuur

van locomotieven door het telerailsysteem (de radioverbinding tussen machinist en verkeersleiding)

niet definitief worden opgelost. Er wordt wel voortdurend gecontroleerd en getest. Het probleem

wordt definitief opgelost als GSM-R in dienst komt en ProRail de telerail kan uitschakelen. Overigens uiten

dit soort storingen zich wel altijd ‘naar de veilige kant’. Dat wil zeggen dat de locomotief automatisch tot

stilstand komt.

Er is volgens Railion ook uitvoerig geëxperimenteerd met handsfree mobilofoons. In de praktijk bleken daar

echter nogal wat haken en ogen aan te zitten. Er was namelijk altijd nog een zekere vorm van bediening

noodzakelijk, waardoor de handsfree apparatuur de facto niet tot een veiligere situatie leidde. Daarom is

voorlopig afgezien van invoering. Maar ook op het gebied van mobilofooncommunicatie staan de ontwikkelingen

niet stil. In het kader van GSM-R wordt gewerkt aan een nieuwe mobiele telefoon - met betere

handsfree opties - die de huidige portofoons zal gaan vervangen.

De regering heeft de normen nog steeds niet concreet aangescherpt. Wel heeft de regering internationaal

haar invloed aangewend. In de nieuwe voorschriften wordt zoveel mogelijk geduwd rangeren voorkomen.

 

Rapport Baarn, 12 oktober 2000.

 

De NS meldt dat mede naar aanleiding van het ongeval te Baarn de aanpak van het onderzoeksproces en

van de organisatie daaromheen is aangepast en verbeterd. Alle werkzaamheden zijn nu in procedures vast-

 

De maatregelen

 

13

 

gelegd, de processen worden gecontroleerd uitgevoerd, de inspectietermijnen worden goed gehandhaafd

en er worden regelmatig door een onafhankelijke partij audits op het gehele proces uitgevoerd. Scheurgevoelige

binnenwielen worden bovendien geleidelijk vervangen. Uit een recente audit blijkt dat het proces

nu goed wordt gecontroleerd en beheerst wordt uitgevoerd.

 

Rapport Dordrecht, 25 juni 2001.

 

De NS meldt dat mede op initiatief van het ministerie van Verkeer en Waterstaat er een project is gestart

met als doel de veiligheidskritische punten in het spoorwegnet op te sporen, mogelijkheden voor een

adequate aanpak van de problematiek te inventariseren en de beste maatregel tegen acceptabele kosten

uit te ontwikkelen en te implementeren.

Nadat in een studie een inventarisatie van de zogenaamde ‘hot spots’ is afgerond, werkt de sector nu

volgens de NS voortvarend aan concrete oplossingen. Op basis van een diepgaande analyse van alle

alternatieven, wordt momenteel een systeem ontwikkeld en beproefd (ATB++) dat in staat wordt geacht om

vrijwel alle STS’en te voorkomen. Dit systeem wordt nu ingevoerd bij de grootste risicoplekken.

Railion wijst voor de uitvoering van de aan haar gedane aanbevelingen naar een totaalprogramma dat de

gehele railsector betreft. Dit programma strekt zich uit over een periode van vijf jaar (t/m 2009). Aan het

eind van de rit moet het aantal jaarlijks gesignaleerde rood sein passages minimaal zijn gehalveerd t.o.v.

2004. Vooral de situaties waarbij passage van een rood sein tot grotere risico’s leidt, krijgen prioriteit. Daardoor

betekent halvering van het aantal rood sein passages een risicoreductie van ten minste 75%.

Dit programma omvat vier onderdelen:

1. Eind 2006 is het programma-onderdeel voor het de zichtbaarheid van de seinen afgerond. Veel seinen

zijn verplaatst of vernieuwd. Nog steeds is dit niet in alle gevallen voldoende. Ook zal het nieuwe fluxsein

tot verbeteringen moeten leiden.

2. Alle machinisten van de thans rijdende doorlopen een vernieuwd programma van waakzaamheidtests en

herinstructie. De regels ten aanzien van het gebruik van communicatiemiddelen zijn aangepast (geen gebruik

van mobiele communicatiemiddelen tijdens rangeren) en er is nu een eenduidig afhandelingprotocol

voor het rijden door een rood sein waarbij een aantal relevante factoren direct wordt vastgelegd. Dit programma

is inmiddels begonnen en wordt automatisch geïntegreerd als standaard opleidingsprogramma.

3. De deelrijwegen zullen niet meer als standaard worden ingesteld op een aantal ‘hotspots’. Ze zijn wel

veilig volgens Railion, maar in de beleving van de machinist wordt het niet als logisch ervaren. De automatische

rijweginstelling zal dan alleen nog maar met ‘hele rijwegen’ werken en alleen in bijzondere gevallen

kan de treindienstleider - na overleg met de machinist - de gedeelde rijweg instellen.

4. Omdat er nog lange tijd ook met ATB EG gereden zal worden heeft Nedtrain Consulting een uitbreidingsmodule

op dit systeem ontwikkeld (ATB ++) waardoor de ATB ook beneden de snelheid van 40 km/h actief

wordt. Dit systeem wordt momenteel uitgetest. Naar verwachting kan ATB++ binnenkort operationeel zijn.

Het moet dan zijn ingebouwd in alle locomotieven en treinstellen die op het Nederlandse net rijden en op

circa 1000 locaties (emplacementen, stations enz.) in het land. Dat zijn dan met name de locaties waar

riskante situaties zouden kunnen wanneer een trein door het rode sein rijdt.

Ondertussen (8 jaar na de botsing) zijn nog steeds de ontwerpen voor het proces van de railinfrastructuur

niet in overeenstemming met de wettelijke regels. De wet geeft aan dat een machinist altijd op tijd moet

kunnen stoppen vanaf het zien van het sein. De zichtbaarheid van de seinen is echter nog onvoldoende

om hiervoor te zorgen. Alleen machinisten die de exacte situaties kennen, kunnen de trein op tijd stilzetten.

Ondanks deze aanbeveling is de veiligheid op dit punt nog niet voldoende verbeterd.

 

Rapport Breda, 8 november 2001.

 

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid meldt dat gepoogd zal worden om in de nieuwe

wetgeving van het ministerie van Verkeer en Waterstaat (Spoorwegwet en onderliggende regelgeving) de

noodzakelijke verbeteringen aan te brengen. Hiervoor is het ministerie van V&W verantwoordelijk. Uiteindelijk

is het Normenkader Veilig Werken geïmplementeerd.

 

Rapport Voorst, 27 februari 2003.

 

Het beleid met betrekking tot spoorovergangen is vergaand aangescherpt. De spoorwegovergang bij

Voorst is opvallend genoeg nog steeds een gevaarlijke locatie. Volgens de gemeente zal dit altijd een

gevaarlijke situatie blijven. In de afgelopen jaren (tot 4 november 2006) vonden er 3 ongevallen plaatst,

waarvan 2 met dodelijke afloop. De Inspectie Verkeer en Waterstaat wil dat er Automatische Halve Overweg

Bomen (AHOB) komen. ProRail en de gemeente blijven echter in gebreke, aldus de Inspectie.

 

Rapport Schipholtunnel, 11 december 2003.

 

Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties waren er ten tijde van de (ver)bouw

van de Schipholtunnel (resp. begin van de jaren ‘80 en ‘90) nog geen landelijk uniforme regels voor het

 

14

 

bouwen van tunnels en zijn gemeentelijke of binnen de brandweerwereld geldende normen gehanteerd.

Een van de doelen van het begin 2001 gestarte project Tunnelveiligheid is deze geconstateerde leemte op

te vullen. Bij de beleidsnota tunnelveiligheid deel B is het gewenste veiligheidsniveau in tunnels geformuleerd

in de vorm van zowel functionele als prestatie-eisen. De veiligheidseisen voor spoortunnels zijn in een

ver gevorderd stadium.

Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is de vormgeving van de organisatie

van de ongevallen- en calamiteitenbestrijding primair een gemeentelijke verantwoordelijkheid. De minister

van BZK ziet het echter als zijn verantwoordelijkheid om op dit gebied initiatieven te nemen die behulpzaam

zijn bij een beter functioneren van deze organisatie. De noodzaak tot een betere afstemming tussen

overheidshulpdiensten en ‘spoorse’ partijen heeft er toe geleid dat het in 1997 door BZK uitgegeven

‘spoorboekje voor zwaailichten’ is geactualiseerd en samen met ProRail en de NVBR is uitgebracht onder

de naam Leidraad Voorbereiding Treinincidentbestrijding. Aan de hand van de leidraad kunnen per regio

zogenaamde Trein incident management (TIM)-plannen worden gemaakt, waarin afspraken over treinincidentbestrijding

worden vastgelegd. Voor de Schipholtunnel is het TIM-plan gereed en verwerkt in het

rampenbestrijdingsplan voor Schiphol.

Volgens de NS kan uit het rapport niet worden afgeleid welke informatie van NSR wordt verwacht, laat

staan op welke wijze de organisatie aangepast zou moeten worden. Zij vermoedt dat het gaat om informatie

over de treinen (type, samenstelling) die bij de calamiteit betrokken zijn alsmede de locatie en beschikbaarheid

van locomotieven om gestrand materieel te kunnen wegslepen. Sinds enige jaren is er bij NSR

een specifieke Transportbesturingsorganisatie (TBO) ingericht die deze informatie op afroep kan leveren.

In die zin is de aanbeveling opgevolgd. Verder vindt de NS dat vooral ProRail verantwoordelijk is voor het

verschaffen van relevante informatie aan de brandweer zoals in de rapportage wordt geconstateerd.

Volgens de gemeente Haarlemmermeer is er sinds de tunnelbrand een aantal maatregelen genomen om de

voorzieningen in de tunnel, de calamiteitenplannen en de communicatie tussen ProRail en de brandweer te

verbeteren. De volgende maatregelen zijn onder andere genomen:

De brandweer Haarlemmermeer heeft een gebruiksvergunning voor de Schipholspoortunnel afgegeven.

Jaarlijks wordt de tunnel door controleurs van de brandweer gecontroleerd.

Op 27 maart 2002 en 1 november 2003 hebben multidisciplinaire oefeningen plaatsgevonden. Ook in 2007

is er wederom een multidisciplinaire oefening.

Vanaf augustus 2005 zorgt de luchthavenbrandweer (onder eindverantwoordelijkheid van de gemeente)

voor de eerste inzet bij brandbestrijding op de luchthaven, met inbegrip van de onder dat gebied gelegen

spoortunnel.

Er zijn contactpersonen van ProRail en de gemeentelijke brandweer aangewezen. De Algemeen Leider van

Dienst van ProRail is nu direct telefonisch bereikbaar voor de brandweer.

In april 2004 zijn door ProRail instructies gegeven aan de brandweer Haarlemmermeer.

ProRail heeft de ondergrondse hoogspanningsschakelaars verwijderd, de bewegwijzering op de perrons

verbeterd en loze ruimten in de tunnel voorzien van hekken. Ook is ProRail op dit moment bezig met het

vernieuwen van de brandmelders.

Het Calamiteitenplan van ProRail en het Rampenbestrijdingsplan Schiphol zijn herzien.

 

Rapport Amersfoort, 16 september 2004.

 

De VNCI geeft aan dat ketenbewaking door de chemische industrie al jaren geleden in haar Responsible

Care programma is opgenomen. De aanbeveling van de Raad is hiermee in lijn en staat als zodanig los van

het incident in Amersfoort. De VNCI zal binnenkort haar standpunt over de aanbeveling in een reactie op

de brief van de Raad voor Transportveiligheid aan de minister van V&W kenbaar maken.

Vopak Terminal TTR deelt mee dat zij reeds ruim voordat het onderzoek van de Raad van Transportveiligheid

haar rapport heeft uitgebracht de werkinstructie heeft aangepast. Medewerkers zijn geïnstrueerd om

volgens de deze instructie te werken en middels controlerondes wordt dit ook gecontroleerd.

Voor het overgrote deel van de ketelwagens is reeds in internationale regelgeving vastgelegd dat meerdere

veiligheidsbarrières aangebracht moeten worden. Voor tanks waarvoor bovenlossing is voorgeschreven is

dit nog niet het geval en is dit door Nederland in 2004 internationaal aan de orde gesteld. Er bleek geen

draagvlak voor aanvullende technische maatregelen, maar wel om meer aandacht te besteden aan ‘safety

culture’, waaronder onderhoud in de hele keten. Dit wordt nog vervolgd.

 

15

 

Het werk van de Onderzoeksraad voor Veiligheid en haar voorgangers is van groot belang. Het is vanzelfsprekend

vervolgens wel zaak dat er ook goed met deze aanbevelingen omgegaan moet worden. De raad

geeft aanbevelingen aan bedrijven en overheden. De ervaring is echter dat lang niet altijd door de overheid

en de overheidsbedrijven snel aanpassingen plaatsvinden na een aanbeveling. De reactietermijn wordt niet

altijd gehaald, om dan nog maar niet te spreken over de kwaliteit van de reactie.

Niet over alle aanbevelingen was helder of ze opgevolgd zijn. Dat is teleurstellend. Natuurlijk zijn veel

aanbevelingen opgevolgd, maar in enkele gevallen gebeurt dit niet. Op dergelijke momenten wordt de

Onderzoeksraad voor Veiligheid hiervan op de hoogte gesteld. Deze raad heeft echter niet als functie om

dit proces te volgen. En al helemaal niet om dit politiek aan te kaarten indien zij het niet eens zijn met de

afwijzing van een aanbeveling. Daarom zou het beter zijn als de minister dergelijke afwijzingen ook standaard

aan de Kamer rapporteert.

In sommige gevallen worden aanbevelingen helemaal niet opgevolgd, zonder dat hier melding over

gemaakt wordt. Dit is bijvoorbeeld het geval van de aanbeveling over de zichtbaarheid van seinen naar

aanleiding van het ongeval bij Dordrecht. Deze zijn nog steeds niet in overeenstemming met

het wettelijke kader. In maart 2007 gebeurde bij Amsterdam Muiderpoort nog een ongeval waarbij de machinist

het sein niet goed kon zien. Indien de aanbeveling van de Onderzoeksraad wel was opgevolgd, had

dit ongeval mogelijk niet plaats gevonden.

Ook naar aanleiding van het ongeval van Voorst heeft de aanbeveling van de Onderzoeksraad niet geleid

tot meer veiligheid bij de gevaarlijke spoorovergang. Maar liefst 3 ongevallen hebben er nog niet toe geleiddat

deze overgang veilig is. ProRail en de gemeente blijven hierbij in gebreke. Zij volgen de aanbeveling

van de Onderzoeksraad niet op.

Bij andere aanbevelingen duurt het soms wel heel lang voordat er iets mee gebeurd is. In sommige gevallen

is er al weer een nieuw rapport van de Onderzoeksraad voordat de vorige aanbevelingen opgevolgd

zijn. Het zou goed zijn als er ook minimumnormen komen over de termijn waarin iets

met de aanbevelingen gedaan moet worden.

Erg storend is het natuurlijk als de Onderzoeksraad een aanbeveling een aantal maal moet herhalen. Zo is

er aan de passages StopTonendSein weinig gebeurd. Deelrijwegen blijven ingesteld worden en rode seinen

blijven dus ook gepasseerd worden. De minister komt niet tot maatregelen en verschuilt zich achter de

Railverkeersleiding waar de aanbeveling aan gericht is. Deze Railverkeersleiding valt echter onder de

verantwoordelijkheid van de minister. Na jarenlange druk van onder andere de Onderzoeksraad lijkt er nu

toch echt eens wat gedaan te worden. Het tempo is echter beschamend. In 1999 was de treinbotsing bij

Dordrecht, in 2001 het rapport van de Transportraad en afgelopen zomer ging het nog bijna mis bij zowel

Tilburg als Zandvoort. Aan deze traagheid moet snel een einde komen.

 

Conclusie

 

16

 

De SP stelt een aantal verbeteringen voor hoe we met deze rapporten om kunnen gaan:

• Eén verantwoordelijke persoon binnen het ministerie die de tijdige behandeling en de kwaliteit hiervan

bijhoudt.

• Openstaande aanbevelingen jaarlijks in de begroting bijhouden (net als nu gebeurt met aangenomen

Kamermoties).

• Indien een aanbeveling deels of geheel niet wordt overgenomen wordt dit expliciet aan de Kamer

gemeld inclusief toelichting, zodra dit duidelijk is.

• Uiterlijk een jaar na het verschijnen van het rapport van de Onderzoeksraad komt het ministerie met

een brief naar de Kamer waarin de genomen maatregelen staan.